تفریح و سرگرمی برای کودکان

تعریف بازی-تعریفی جامع و فراگیر از بازی که مورد تأیید همه نظریه پردازان روان شناسی باشد، وجود ندارد.هر صاحب نظری، براساس تجارب، مشاهدات، اعتقاد و دیدگاه خود، بازی را به نوعی تعریف کرده، و هر یک از این تعاریف، با برجسته سازیِ جنبه ای از بازی به عنوان نوعی تفریح و سرگرمی برای کودکان، نگرشی ویژه را ارائه کرده است. میان تعاریفی که از بازی ارائه شده است وجوه اشتراک و تشابه بسیاری وجود دارد.

هارلوک در تعریف بازی می نویسد: «بازی» عبارت است از هرگونه فعالیتی که برای تفریح و سرگرمی ، و بدون توجه به نتیجه نهایی، صورت می گیرد. انسان به طور داوطلبانه به این فعالیت می پردازد و هیچ نیروی خارجی یا اجباری در آن دخیل نیست.

پیاژه، روان شناس معروف سویسی، برای تمیز و تشخیص بازی از کار، پنج معیار را به عنوان شاخص های بازی معرفی می کند:

1- بازی دارای هدف در خود است.

2- بازی اختیاری است، نه اجباری.

3- بازی دلپذیر و خوشایند است.

4- بازی ترتیب و سازمانی ندارد.

5- بازی از قید کشاکش و پرخاش آزاد است.

به طور کلی، نمی توان فعالیتی را به طور مطلق «بازی» یا «کار» نامید. این که فعالیتی به کدام یک از این دو دسته تعلق دارد، وابسته به فعالیت نیست، بلکه به انگیزه و نظر شخص در مورد آن فعالیت بستگی دارد. برای مثال، نقاشی را می توان به عنوان فعالیتی دلپذیر و لذت بخش و به عبارتی نوعی تفریح و سرگرمی در نظر گرفت که منظور شخص کسب لذت از آن است. اما وقتی انگیزه فرد از نقاشی این باشد که از راه نقاشی امرار معاش کند، نقاشی نوعی کار به شمار می آید، نه بازی. هر نوع فعالیتی را که به جای لذت بردن صِـرف به سوی هدفی هدایت شود، دیگر نمی توان بازی نامید.

کاردستی ها را می توان به دو گروه عمده تقسیم بندی کرد :
1. کاردستی های مهارتی که مهارت استفاده از ابزار و مواد را در کودک بالا می برد .
2. کاردستی های خلاق : قدرت خلاقیت کودک را ارتقا می بخشد .
گرچه نمی توان به این شکل کاردستی ها را از هم تفکیک کرد . چرا که تمام کاردستی ها هم مهارت را بالا می برند و هم خلاقیت را اما درجه ی هرکدام بسته به نوع کاردستی فرق می کند . یکی از مهمترین مسایلی که یک مربی باید رعایت کند انتخاب نوع پروژه کلاس بر اساس همین مسئله است .

فرآیند کسب توانایی های ساختن در سال های اولیه ی زندگی باعث توانمندی هایی می شود که در زیر می آید :

1. رشد جسمانی
2. رشد عقلانی
3. تقویت قوای خلاقه
4. تأثیر بر مسایل روحی و روانی و عاطفی
5. روابط اجتماعی

با علم به تعریف بازی‌ ها و تأثیر آن‌ها در تربیت کودک و پرهیز از تعریف مجدد و بیان انواع آن‌ها (از جمله بازی‌ های رقابتی ، نمایشی، جسمی، ساخت و بازی، مشاهده‌ای و موازی، مشارکتی و بازی‌ های گروهی و فعال) که اغلب در مقالات مختلف این مجله مورد توجه قرار گرفته‌اند، تأثیر منفی بعضی از بازی‌ های رقابتی  – که شاید در ظاهر در ردیف بازی‌ های مطلوب هم قرار دارند – هدف این مقاله است.

بازی مؤثرترین و پرمعنی ترین راه یادگیری کودکان است و جبران آن از طریق دیگر امکان پذیر نیست. اگر چه بازی منبع غنی آموزشی برای کودک و عاملی مهم و مؤثر در رشد و شکوفایی استعدادهای او به شمار می‌رود، اما بعضی از والدین، کودکان را از آن منع می‌کنند. آن‌ها کمتر به این نکته توجه دارند که ممکن است کم بازی کردن، کودک را از بسیاری موفقیت‌های یادگیری محروم کند.

شاید آن‌ها نمی‌دانند که بازی‌ها فرصت‌هایی را به وجود می‌آورند تا کودکان با مقررات و ضوابط زندگی آشنا شوند و روح سازگاری در آن‌ها پدید آید. کودک هنگام بازی، مفاهیم همکاری، پیروزی، شکست، برتری طلبی، و رقابت را یاد می‌گیرد؛ بنابراین، بسیاری از آموزش‌های تربیتی را می‌توان از طریق بازی‌ها به کودک نشان داد و به راحتی او را در مسیر تربیت رهبری کرد.

البته باید به این مطلب توجه نمود که اگر‌چه بازی‌ها برای کودکان بهترین روش طبیعی جهت کسب مهارت‌ها و ورزیدگی برای مقابله با مشکلات زندگی هستند. اما اگر به طور مستمر با نگاه صرفاً رقابتی انجام شوند یکی از تبعات این بازی‌ های رقابتی ، تقویت منش و فرهنگی است که در آن افراد در بزرگسالی، خواسته یا ناخواسته، با انگیزه‌ی رقابتی زندگی می‌کنند.

منصوری